« بازگشت خاتمی-۸- باز هم بازگشت خاتمی | صفحه‌ی اصلی | عمل سياسی بر اساس بصيرت »

پنجشنبه ۲۹ اسفند ۸۷::March 19, 2009

اصول اخلاقی اصلاحات

(نقل از دیدار)
به‌گمانم شب گذشته شبی به‌یادماندنی در تاریخ انتخاب‌ها و انتخابات‌های ایرانی خواهد بود. من تا چهار صبحِ گرینویچی که لابد صبحگاه ایران است بیدار بودم ومشغول نوشتن تکلیفی درسی. اما این بی‌وقتی مرا از سرکشی دمادم سایت‌های خبری باز نداشت. ده‌ها بار کلید اف پنج را در صفحه‌ی بالاترین زدم تا خبری بیابم. بر خلاف برخی دوستان معتقد بودم خاتمی باید کناره‌گیری کند، اما باز هم دلشوره داشتم. نمی‌دانم چرا.

 اکنون او رفته است. وچگونه رفتن‌اش از اصل رفتن‌اش مهم‌تر است. او یکی «از جمله‌ی رفتگان این راه دراز» نیست، بلکه در این ماجرا یگانه‌ای است برای خود.
دوست ندارم در سپهر عمومی سیاست‌مداری را ستایش کنم. نه از باب این ژست که «روشنفکر بر سلطه است نه با سلطه»، بلکه از باب این ضرورت که ما در این وانفسای انفعال و حیرت،‌سزاوار نقد کردن‌ایم،‌نه ستودن. اما نمی‌توانم از ستایش انتخابِ خاتمی چشم بپوشم،‌هنگام که اخلاق را برگزید. گمان نمی‌کنم کسی در این دعوی صادق باشد که احتمال پیروزی خاتمی در انتخاباتی بی‌دغل کم‌تر از دیگران بود. اما او نماند. شاید بگویی چون از به دور دوم رفتن و کم‌تر از رکورد های پیشین خود رأی آوردن می‌ترسید. شاید بگویی چون از بی‌مرامی رفیق و بی‌حیایی رقیب می‌اندیشید. شاید بگویی (و من نیز جایی گفتم) چون بر تردیدهای‌اش غلبه نکرده بود و پا به‌میدان نهاده‌بود. اما هر چه بگویی او نیز انسان بود و بوی دلفریب قدرت را در مشام داشت و طبعش به طعم آن مایل بود و با این‌همه نماند. آب بود و او نیز همچون من وتو شناگر خوبی بود؛ ‌اما بر موج  سیاست سوار نشد.
خاتمی با انتخاب خود اصول اخلاقی اصلاحات را به نمایش نهاد. این روزها عزیزی در گوش من می‌خواند که سیاست جای اخلاق‌مداری نیست. او بی‌شک مهابت ویرانگر این سخن را در چشم نیاورده است. او بی‌تردید تاریخ را بی‌سرزنش قدرت‌پرستان ورق نزده است. او نیز گزیده‌ی بی‌اخلاقی سیاست است اما زخم خود را از یاد برده است.
همین دیشب بود که تازه به مطلبی برخوردم در پاسخ خاتمی به پرسش اصلاحات چیست. خاتمی در قسمتی از این خطابه گفته‌بود:
 «آیا اصلاحاتی که ما می گوییم، رسالتی دارد؟ به نظر من آری؛ هم در نظر و هم در عمل اصلاحات دارای رسالت است. در نظر رسالت اصلاحات عبارت است از بازسازی ذهن اجتماعی و تاریخی جامعه بگونه ای که به عنوان «ملت» بتواند خود را بازیابد و قادر باشد که در عرصه حیات سرزمینی، منطقه ای و جهانی بطور فعال حضور داشته باشد. من معتقدم که بزرگترین رسالت نظری اصلاحات، بازساری جامعه به این صورت است. گفتم، بازسازی ذهن جامعه تا به عنوان ملت بتواند این نقش را بازی کند. می دانید که ملت یک پدیده جدید است و مبنای نظم، انسجام و وحدت جامعه و بستر رشد و بهره مندی فرد و جمع از زندگی و جایگزین عناصر تبیین هویت جمعی قدیم ، مانند قوم و قبیله و حتی نژاد است. بالاخره چیزی به نام ملت ایران وجود دارد یا ندارد؟ چیزی به نام جامعه ایرانی وجود دارد یا ندارد؟ که اجمالا وجود دارد و کار اصلاحات بازسازی ذهن و تبیین هویت جمعی این ملت است تا بتواند بطور فعال در عرصه تعیین سرنوشت خود در سرزمینی که زندگی می کند، در منطقه و جهانی که هست، شرکت کند.»
در این فقره او در تبیین رسالت اصلاحات، به‌درستی، بر مفهوم ملت پای می‌فشرد و نه بر ساختار سیاسی و نهاد حکومت. این حکمت عامیانه‌ی کهن را از نظر دور نداریم که «خلایق هر چه لایق». ملت آزاده لایق آزادی‌اند. وملت منفعل و استبدادزده محتاج بیداری‌اند و کسب لیاقت آزادی. نیز  اگر بپذیریم که بخش عمده‌ای از این بازسازی ذهن اجتماعی و تاریخی منوط به ترمیم سرمایه‌ی از دست‌رفته‌ی اخلاق این ملت است، باید گفت که خاتمی در کناره‌گیری اخیرش از مسابقه‌ی زودهنگام  کسب قدرت اهمیت اخلاق را یاد آور شد. تا بدانیم که نمی‌توان اصلاحات را بر ویرانه‌های اصول اخلاقی بنا کرد. او در رد دعوت‌های قهرمان‌سازانه‌ی پاره‌ای از این ملت آنان را به ‌خود آورد تا چشم به بالا ندوزند و بدانند که
«بیرون ز تو نیست آنچه در عالم هست
ازخود بطلب هر آنچه خواهی که تویی»

اما از میان آنان که مانده‌اند هر کس زمینه‌ی ظهور پدیده‌ی ملت ایران را اندکی بیش از دیگری فراهم می‌آورد، و ما پراکندگان را که همچون تخمه‌ی گیاهان مغضوب بر باد می‌رویم به جغرافیای فرهنگی ایران بازمی‌خواند و مجال بازیابی این هویت چل‌تکه‌ی جمعی را تدارک می‌بیند، اخلاقاً‌ سزاوار انتخاب اصلاح‌طلبانه‌ی ماست.

مطالب مرتبط

با خاتمی نقش کهنه را براندازیم یا طرحی نو در اندازیم

ترک‌بک

آدرس ترک‌بک برای اين مطلب
http://www.malakut.org/cgi-bin/mt33/donbalak.cgi/5070

نظر بدهيد

(نظر شما پس از تأييد منتشر خواهد شد. نيازی به دوباره فرستادن نظر نيست.)

Free counter and web stats